Zaprawy budowlane – klasyfikacja i zastosowanie zapraw murarskich

Zaprawy murarskie – funkcje zapraw budowlanych

Zaprawy murarskie to materiały budowlane powstające z mieszaniny spoiwa (cementu portlandzkiego, wapna lub ich mieszanki) lub lepiszczy, drobnego kruszywa (najczęściej piasku) oraz wody zarobowej. Niekiedy skład zapraw uzupełniają dodatki poprawiające właściwości produktu – czy to podczas prowadzenia prac, czy już po stwardnieniu zaprawy. Głównym zadaniem zaprawy jest trwałe połączenie materiałów murowych (cegieł, pustaków, bloczków itp.) w jednorodną konstrukcję. Ponadto odpowiadają za przenoszenie obciążeń między łączonymi elementami, a także chronią mur przed przenikaniem wilgoci czy hałasu. Dobre zaprawy murarskie mają dobrą urabialność, a co za tym idzie – zapewniają dobrą przyczepność podczas murowania, a po stwardnieniu zachowują wymaganą wytrzymałość i mrozoodporność. Nieprawidłowy dobór produktu lub źle przygotowana mieszanka mogą prowadzić do pęknięć i osłabienia konstrukcji.

Rodzaje zapraw murarskich

Zaprawy budowlane to przede wszystkim dwie główne grupy produktów: zaprawy budowlane zwykłe (zaprawy murarskie, zaprawy tynkarskie) oraz zaprawy specjalne, modyfikowane. Ze względu na rodzaj wchodzącego w ich skład spoiwa zaprawy klasyfikuje się najczęściej następująco:

• zaprawy murarskie cementowe (C);
• tradycyjne zaprawy wapienne (W);
• zaprawy murarskie cementowo‑wapienne (CW);
• zaprawy murarskie gipsowe (G);
• zaprawy murarskie gipsowo‑wapienne (GW).

⇒ Przeczytaj również: Materiały murowe a technologia wznoszenia ścian

Zaprawy murarskie cementowe

Zaprawy murarskie cementowe to mieszaniny cementu, piasku i wody zarobowej. Ich najważniejszą cechą jest duża wytrzymałość i odporność na działanie wody. Ze względu na te właściwości często stosuje się je do wykonywania fundamentów, wznoszenia ścian konstrukcyjnych czy wylewania podłoża pod posadzki. Na ograniczenie w ich wykorzystaniu mają wpływ stosunkowo niska urabialność, mała elastyczność, wysoki współczynnik przenikania ciepła oraz paroszczelność.

Zaprawy murarskie wapienne

Ze względu na wchodzące w ich skład wapno gaszone zaprawy te wykazują zdolności termoregulacyjne, wspomagające utrzymanie korzystnego mikroklimatu we wnętrzach, a także dobrą plastyczność, ułatwiającą wykonywanie prac. Dużym ograniczeniem w zastosowaniu jest znaczna nasiąkliwość zapraw wapiennych oraz niska odporność na działanie warunków atmosferycznych, co zawęża ich użycie jedynie do wnętrz budynków. Obecnie są one coraz rzadziej stosowane – głównie w obiektach zabytkowych – ze względu na wysoką nasiąkliwość oraz małą odporność na uszkodzenia mechaniczne.

Zaprawy murarskie cementowo‑wapienne

Zaprawy cementowo-wapienne to mieszanki cementu, wapna oraz kruszyw mineralnych. Łączą pożądane właściwości powyższych rodzajów zapraw – z jednej strony są wytrzymałe, a z drugiej  paroprzepuszczalne i dość elastyczne. Znajdują szerokie zastosowanie we wznoszeniu ścian z różnego rodzaju elementów – ceramicznych, betonowych, silikatowych, a także z betonu komórkowego. Mogą być wykorzystywane zarówno do prac zewnętrznych, jak i wewnętrznych. Dzięki uniwersalności należą do najczęściej wykorzystywanych rodzajów zapraw budowlanych do wykonywania fundamentów, murów oraz tynków.

Zaprawy murarskie a sposób zastosowania

Zaprawy murarskie są również klasyfikowane ze względu na ich przeznaczenie, stosuje się w tym celu oznaczenia literowe G, T oraz L:

• zaprawy do ogólnego przeznaczenia (oznaczone literą G) – zaprawy stosowane do standardowego murowania ścian. Najczęściej to zaprawy cementowo‑wapienne;
• zaprawy cienkowarstwowe (oznaczone literą T) – to drobnoziarniste zaprawy na bazie cementu (często z dodatkiem wapna lub polimerów), przeznaczone do precyzyjnego murowania elementów o bardzo dokładnych wymiarach (np. bloczki betonu komórkowego, szlifowane pustaki ceramiczne). Pozwalają uzyskać spoinę o grubości zazwyczaj 1–3 mm (praktycznie ok. 1 mm), co minimalizuje mostki termiczne. Nakłada się je specjalnymi kielniami z ząbkami, zapewniając równomierną cienką warstwę; spoiny te nie mogą służyć do wyrównywania znacznych nierówności. Murowanie na cienką spoinę przebiega szybciej i czyściej niż na tradycyjną zaprawę cementową, ale wymaga równego przygotowania bloczków i stosowania odpowiedniej techniki;
• zaprawy lekkie (oznaczone literą L, tzw. ciepłochronne) – mają zmniejszoną gęstość (do ok. 1300 kg/m³) dzięki zastosowaniu lekkich kruszyw (perlit, keramzyt itp.). Zapewniają lepszą izolacyjność termiczną niż zwykła zaprawa cementowa. Stosuje się je przy murowaniu jednowarstwowym z materiałów o wysokiej izolacji (np. bloczków izolacyjnych), by nie pogarszać parametrów ściany. Wadą jest mniejsza nośność i to, że ich izolacyjność jest i tak niższa niż większości samych bloczków murowych.

Dobór zapraw do rodzaju i warunków prac

Rodzaj zaprawy, jej skład i konsystencję powinien określić projektant wznoszonego obiektu. Informacje te można również znaleźć w materiałach producentów elementów do wznoszenia ścian. Zalecane do konkretnych zastosowań produkty murarskie zostały również określone w normie PN-90/B-14501, z uwzględnieniem rodzaju i warunków prowadzonych prac:

• do murowania fundamentów – zaprawy cementowe (bez ograniczeń, zgodnie z wymaganiami projektu); zaprawy cementowo-gliniane (w przypadku gruntów podmokłych), zaprawy wapienne i cementowo-wapienne (w przypadku gruntów suchych budynków jednokondygnacyjnych mieszkalnych lub gospodarczych);
• do murowania ścian budynków – zaprawy cementowe (bez ograniczeń, zgodnie z wymaganiami projektu); zaprawny cementowo-wapienne (w pomieszczeniach o wilgotności względnej powyżej 60% oraz w pomieszczeniach podlegających wstrząsom; ściany nadziemne nośne w budynkach do dwóch kondygnacji, mieszkalnych lub gospodarczych); zaprawy cementowo-gliniane (w przypadku ścian z przewodami dymowymi i wentylacjami, z gliny i żużlobetonu); zaprawy wapienne (do ścian wypełniających oraz nadziemnych ścian nośnych w budynkach jednokondygnacyjnych mieszkalnych lub gospodarczych);
• do wykonywania filarów nośnych, murów, łuków, sklepień narażonych na obciążenia – zaprawy cementowe; zaprawy cementowo-wapienne; zaprawy cementowo-gliniane;
• do murowania sklepień cienkościennych (1/2 i 1/4 cegły) – zaprawy cementowe.

Zaprawy murarskie w normach

Rodzaje, właściwości i zastosowanie zapraw murarskich są regulowane w zharmonizowanych normach UE. Kluczowa to PN-EN 998-2:2016 („Zaprawa do murów – część 2: zaprawa murarska”), definiująca klasy wytrzymałości (oznaczone literą M, np. M5, M10 itp., odpowiadające wytrzymałości na ściskanie w MPa) oraz wymagane badania jakościowe. Jest ona szczególnie istotna, ponieważ klasę zaprawy używanej do wykonania konkretnych prac należy zawsze precyzyjnie określić w projekcie budynku. Ponadto warto pamiętać, że wszelkie wyroby przygotowane fabrycznie powinny mieć oznakowanie CE oraz Deklarację Właściwości Użytkowych (CPR 305/2011), które potwierdzają zgodność produktu z wymaganiami normy PN-EN 998-2. W przypadku zapraw przygotowywanych bezpośrednio na budowie istotne będą również wymagania określone w starszych normach, m.in. PN-B-10104:2005 odnoszącej się do zapraw ogólnego przeznaczenia.