Charakterystyka systemu WELL – certyfikat WELL

Czym jest system certyfikacji WELL?

Mimo iż w ostatnich latach ekologiczne certyfikaty dla budynków stały się standardem, WELL to jeden z najnowszych systemów oceny budynków – został stworzony i opisany w 2014 roku w International WELL Building Institute (IWBI). Wytyczne WELL stanowią odpowiedź rynku certyfikacji na rosnącą potrzebę szczegółowego zdefiniowania i zachowania poczucia komfortu człowieka przebywającego wewnątrz budynku. Nadrzędną wartością jest zatem zachowanie balansu między: komfortem użytkowania danej przestrzeni, ergonomią pracy, bezpieczeństwem i zdrowiem. Istotne jest holistyczne podejście do projektowania, spojrzenie na szersze spektrum potrzeb człowieka poza zapewnieniem podstawowych funkcji budynku.

Założenia systemu WELL

Naturalnym powodem, dla którego powołano system oceny WELL, jest fakt, że ludzie większość swojego czasu spędzają w ograniczonej przestrzeni – we wnętrzach i budynkach. Oczywiście to stwierdzenie nie jest regułą i zależy to chociażby od: szerokości geograficznej/klimatu, rodzaju wykonywanej pracy, stylu życia czy indywidualnych upodobań, niemniej spędzamy czas głównie w domach czy miejscach pracy. Nietrudno zauważyć, że współcześnie człowiek przebywa zazwyczaj w zamkniętych pomieszczeniach i przestrzeniach – nie tylko w podczas wykonywania pracy, ale także w czasie wolnym – chociażby na siłowni, w centrach handlowych lub w mieszkaniu.

Z tego powodu zainteresowanie certyfikatem WELL wciąż wzrasta. System kieruje największą uwagę w stronę użytkowania obiektu i buduje pewną szerszą świadomość w tej kwestii. Coraz częściej widzimy także, że certyfikat WELL staje się dobrym dopełnieniem innych, głównych systemów certyfikacji na rynku, takich jak BREEAM czy LEED. Wiele spośród wytycznych i warunków w pewnym stopniu powiela się w tych schematach oceny, dlatego często niewielkim nakładem pracy i w łatwiejszy sposób można uzyskać certyfikat WELL w budynkach zrealizowanych zgodnie z wymaganiami wspomnianych wcześniej schematów. Dodatkowo systemy LEED czy BREEAM wykorzystują podobne rodzaje dowodów i dokumentów koniecznych do prawidłowego przeprowadzenia procesu certyfikacji, co zdecydowanie ułatwia oraz przyspiesza procedury związane z uzyskaniem certyfikatu WELL.

Wytyczne oparte na badaniach i praktyce projektowej

Można powiedzieć, że zbiór wytycznych certyfikacji WELL to swego rodzaju poradnik, jak budować, projektować i organizować przestrzeń, w której ludzie mogą pracować bardziej produktywnie, w komfortowym i przyjaznym otoczeniu. Wymagania WELL łączą dobre praktyki planowania przestrzeni z wieloma czynnikami behawioralnymi człowieka oraz kluczowymi aspektami zdrowotnymi. Opierają się także na statystykach i badaniach naukowych. Wynika to z faktu, że najbardziej wiarygodną i rzetelną oceną danej przestrzeni zawsze będzie człowiek oraz jego samopoczucie i komfort na koniec dnia, który w niej spędził. To humanistyczne podejście do projektowania wydaje się kluczowe w kontekście certyfikacji WELL.

Punktacja w systemie WELL

System certyfikacji WELL aktualnie charakteryzują cztery poziomy oceny, w zależności od uzyskanego wyniku. Po wykazaniu zgodności z poszczególnymi wymogami programu (dla WELL Certification wymagana minimalna ilość punktów dla każdej kategorii), przyznawany jest jeden z poniższych poziomów oceny – Bronze, Silver, Gold lub Platinium:

• Bronze – min. 40 punktów,
• Silver – min. 50 punktów,
• Gold – min. 60 punktów,
• Platinium – min. 80 punktów.

Typy ocen w systemie WELL

System WELL w większości bazuje na analizach oddziaływania budynków na zdrowie i komfort ludzi. Certyfikować możemy budynki nowe oraz istniejące. Na potrzeby certyfikacji, dla uporządkowania kryteriów oraz procesu, aktualnie wyróżniony został następujący podział na dwa typy ocen:

• WELL Owner-occupied – dedykowany dla budynków lub obszarów zajmowanych głównie przez jednego właściciela,
• WELL Core – dla obiektów, w których właściciel użytkuje jedynie część, a pozostała wynajmowana jest najemcom (jednemu lub wielu).

Warto wspomnieć, że po pandemii COVID-19 stworzono nową ocenę bazującą na certyfikacji WELL – WELL Health-Safety Rating. Tutaj wytyczne skupiają się na działaniach związanych bezpośrednio z bezpieczeństwem w kontekście rozprzestrzeniania się i przenoszenia wirusa. Na bazie zebranych doświadczeń WELL Health-Safety Rating wskazuje odpowiednie, sprawdzone procedury, pozwalające na unikanie lub minimalizowanie zagrożenia namnażania się niebezpiecznych patogenów. W wytycznych są określone również wymagania dotyczące dezynfekcji, strategie działania w przypadku wystąpienia zagrożenia. Należy również zwrócić uwagę, że znaczna część kryteriów opiera się głównie na stosowaniu opisanych procedur przez zarządców i obsługę obiektów i nie wymusza wdrażania przez właścicieli dodatkowych zmian w budynku. Jest to istotne dla efektywnego zarządzania budżetem.

Kategorie w systemie WELL i ich charakterystyka

Cały system certyfikacji WELL jest wypadkową kilku zasadniczych funkcji określających strategie projektowe i wykonawcze podczas prowadzenia prac nad budynkiem, które wpływają na zdrowie, komfort oraz samopoczucie użytkowników. Aktualnie wyróżnia się 10 głównych kategorii oceny oraz dodatkową kategorię – innowacje. Główne to: powietrze, woda, światło, fitness, dźwięk, komfort termiczny, umysł, społeczność, materiały, odżywianie.

Powietrze

W tej kategorii istotne jest zapewnienie dostępu do powietrza o dobrej jakości. Należy w skuteczny sposób eliminować potencjalne źródła zanieczyszczeń – można to osiągnąć np. poprzez wprowadzanie zakazu palenia w krajach, gdzie jest to dozwolone, stosowanie materiałów bez emisji lotnych związków organicznych, badanie jakości powietrza. Istotne jest także zapewnienie dostępu do świeżego powietrza, o ile jest dobrej jakości (brak smogu itp.). Dobra jakość powietrza wewnątrz obiektu ma realny wpływ na produktywność i samopoczucie w miejscu pracy. Regularna wymiana powietrza i stosowanie wentylacji naturalnej są działaniami znacznie poprawiającymi jakość powietrza.

Woda

WELL skupia się na jakości wody przeznaczonej do picia nie bez powodu – jej zła jakość może zwiększyć ryzyko występowania różnych chorób, nie tylko chwilowych zatruć. Należy eliminować ryzyko zatrucia się bakterią legionella. Jakość wody musi spełniać restrykcyjne limity zanieczyszczeń. Wytyczne zachęcają do spożywania wody dzięki zapewnieniu łatwego dostępu do czystej wody pitnej – można to osiągnąć na przykład dzięki stosowaniu filtrów i systemów uzdatniających wodę.

Światło/oświetlenie

Kategoria ma na celu weryfikację rozwiązań pozwalających na zapewnienie użytkownikom odpowiedniego oświetlenia oraz dostępu do światła naturalnego. Barwa światła sztucznego oraz moc ma znaczący wpływ na komfort wizualny, koncentrację oraz samopoczucie ludzi. Oba parametry powinny być dostosowane do wykonywanych czynności. Promowane są zatem działania takie jak: odpowiednie oświetlenie, które nie powoduje efektu olśnienia, dostęp do światła dziennego.

Fitness (ruch)

Ostatnie lata wyraźnie pokazały, że konieczność wykonywania pracy zdalnej bez regularnej aktywności fizycznej mogą dość szybko powodować utratę zdrowia i pogorszenie kondycji fizycznej. Siedzący tryb życia ma także negatywny wpływ na psychikę, dlatego certyfikacja WELL poświęciła tematyce aktywności fizycznej osobną kategorię. Elementy podlegające ocenie to na przykład zapewnienie udogodnień dla osób przyjeżdzających do pracy rowerem czy zachęcanie do aktywności fizycznej. Mile widziane są akcje promujące aktywny tryb życia, aby naturalnym stało się aktywne spędzanie czasu. Naturalny, codzienny ruch znacznie poprawia samopoczucie i sprzyja utrzymaniu dobrej kondycji.

Dźwięk

Długie i regularne przybywanie w pomieszczeniach bez odpowiedniej akustyki może prowadzić do zmęczenia i przeciążenia układu nerwowego. Praca w niesprzyjających warunkach akustycznych wymusza na nas większy wysiłek intelektualny, dlatego WELL proponuje szereg środków, aby zapobiegać przemęczeniu spowodowanemu przez nadmiar hałasu. Należy dopasować przegrody pod kątem przenikania dzięków, umożliwić pracę w ciszy i skupieniu.

Komfort termiczny

W systemie WELL promuje się wnętrza, w których użytkownik ma możliwość dopasowania temperatury do własnych potrzeb, zgodnie z indywidualnymi odczuciami. Nierzadko zdarza się, że tę samą temperaturę odbieramy zupełnie inaczej niż inni, dlatego istotna jest możliwość jej regulacji.

Umysł

WELL skupia się na dbałości o umysł człowieka. Jest to szczególnie ważne w czasach, kiedy codziennie jesteśmy narażenia na szereg bodźców zewnętrznych różnego pochodzenia – hałas, światła, ekrany czy monitory, ruch uliczny. Dbałość o zdrowie psychiczne i szukanie równowagi między pracą a odpoczynkiem odgrywa tu szczególną rolę. Można to osiągnąć na przykład dzięki zapewnieniu kontaktu z naturą. Istotne jest także promowanie wsparcia mentalnego poprzez różne procedury czy polityki.

Społeczność

WELL uwzględnia odmienne potrzeby różnych ludzi i wspiera opiekę zdrowotną dla pracowników. Kluczowe jest tutaj budowanie społeczności i więzi międzyludzkich. Kategoria odpowiada nie tylko na potrzeby osób niepełnosprawnych, ale także uwzględnia wszystkich potencjalnych użytkowników budynku. Przypomina, że użytkować dany obiekt mogą także osoby o ograniczonej sprawności ruchowej, osoby z dziećmi.

Materiały

WELL zachęca do kompleksowej i szczegółowej oceny materiałów wykorzystywanych w obiekcie. Nie każdy może zdawać sobie sprawę z tego, jak bardzo toksyczne potrafią być materiały powszechnie stosowane chociażby przy wykańczaniu wnętrz. Przykładem jest formaldehyd występujący na przykład w lakierach, panelach podłogowych, materiałach wykończeniowych. Jest toksyczny dla człowieka, lecz nadal masowo stosowany. Poza emisją szkodliwych substancji WELL wyznacza także dobre praktyki w zakresie zarządzania materiałami niebezpiecznymi.

Odżywianie

Weryfikowany jest dostęp do odpowiedniej, zdrowej żywności. Produkty powinny być nieprzetworzone, należy zapewnić warzywa i owoce. Dostępne produkty powinny mieć czytelne etykiety. Należy promować zdrowe odżywianie i wspierać prawidłowe, codzienne wybory żywieniowe wśród osób przebywających w ocenianym obiekcie.

Najważniejsze wymagania WELL

Trudno wskazać najważniejszy element systemu certyfikacji WELL, ponieważ każda z opisanych kategorii wnosi pewną wartość do całego procesu i składa się na sukces przeprowadzonej oceny. Biorąc pod uwagę fakt, że każdy użytkownik ceni sobie nieco inne wartości przebywając w obiekcie, trudno określić jest najistotniejsze kryteria oceny. Z pewnością jednak można uznać, że jednym z ważniejszych wymagań jest konieczność uzyskania punktów obligatoryjnych, aby budynek mógł być certyfikowany zgodnie z pierwotnym założeniem i oczekiwaniami.

Komfort użytkownika jako główna oś systemu WELL

Czynnikiem wyróżniającym WELL jest z pewnością fakt, że w całości skupia się na człowieku i to on i jego potrzeby znajdują się w centrum zainteresowania. Komfort użytkowania obiektu – rozumiany szeroko dostęp do budynku i szereg udogodnień powiązanych z poszczególnymi kategoriami – sprawia, że ludzie chętniej wracają do dobrze zaplanowanych i zorganizowanych przestrzeni. Dla porównania inne systemy certyfikacji budynków poruszają tematykę komfortu człowieka jedynie w części swoich wymagań, choć oczywiście również skupiają się na kluczowych elementach. Dla osób ceniących ciszę i pracę w skupieniu istotne będą wytyczne związane z akustyką, ergonomią pracy czy oświetleniem. Dla osób z alergiami pokarmowymi z kolei ważną kwestią będzie dostęp do odpowiedniej, zdrowej żywności o transparentnym składzie. Osoby wykonujące prace twórcze będą cenić możliwość spędzenia czasu na świeżym powietrzu podczas przerwy od obowiązków, odwiedzenia biblioteki czy możliwość obcowania ze sztuką. Choć można zbadać i opisać ogólne wymagania człowieka w zakresie komfortu, należy pamiętać, że każdy z nas jest inny i nasze potrzeby mogą różnić się na wielu płaszczyznach, dlatego w certyfikacji WELL kładzie się również nacisk na elastyczność i dopasowanie obiektu do potrzeb różnych użytkowników.

Certyfikacja WELL krok po kroku

Obecnie najczęściej certyfikacji WELL poddawane są obiekty o funkcji biurowej. Sam system certyfikacji przewiduje jednak możliwość certyfikacji budynków o innym charakterze. Certyfikowane są także same przestrzenie najmu w danym budynku.

Rejestracja obiektu i przygotowanie dokumentacji

Jak w przypadku wszystkich systemów certyfikacji, cały proces rozpoczyna się od decyzji i chęci uzyskania certyfikatu dla danego obiektu przez inwestorów, zarządców lub deweloperów. Standardowo należy podjąć współpracę z konsultantem WELL (ang. WELL Accredited Professionals – WELL AP).

Proces współpracy najczęściej rozpoczyna się od formalności, czyli rejestracji projektu/obiektu w systemie WELL online. Kolejnym krokiem jest ścisła i stała współpraca z konsultantem WELL, zebranie i przekazanie wszystkich potrzebnych dokumentów. Konsultant, na podstawie wiedzy i doświadczenia, weryfikuje całość oraz określa, które z wymagań zostały bądź mogą zostać spełnione – wykonuje niejako pierwszą, wstępną ocenę. Na tym etapie często pojawiają się dodatkowe rekomendacje służące polepszeniu ostatecznego wyniku. Mogą być to zalecenia dotyczące projektu, przyjętych rozwiązań lub wytyczne dotyczące zarządzania obiektem i procedur.

Weryfikacja założeń projektowych

Kolejny etap to ostateczna weryfikacja przez konsultanta możliwości uzyskania założonych punktów podczas wizyty w obiekcie. Często przeprowadza się także wymagane przez WELL pomiary na miejscu (np. światła) i pobiera próbki (np. wody). Obecność konsultanta WELL w całym procesie jest zasadna, ponieważ od samego początku wspiera on inwestorów czy zarządców w podjęciu właściwych decyzji służących uzyskaniu wymaganej oceny. Dzięki temu można reagować na bieżąco na napotkane wyzwania i problemy, aby ostatecznie uzyskać zakładany poziom certyfikacji.

Złożenie dokumentacji

Końcowym etapem jest przygotowanie i przekazanie dokumentacji do ostatecznej weryfikacji i akceptacji jednostki certyfikującej. Jeżeli wszystkie założenia zostały poprawnie wykonane – obiekt otrzymuje certyfikat. Konieczna jest jednak recertyfikacja dla systemu WELL, czyli ponowne sprawdzenie zgodności z wytycznymi certyfikacji. Można się o nią ubiegać co trzy lata.

Jak w każdym przypadku zielonych certyfikacji, ostateczny sukces certyfikacji WELL i osiągnięcie oczekiwanego poziomu każdorazowo zależy od współpracy zespołowej – między inwestorem, zespołem projektowym, konsultantem oraz wykonawcą. Oczywiście proces certyfikacji warto rozpocząć możliwie najwcześniej, wskazane jest to nawet na etapie przygotowania inwestycji, aby można było realnie wpłynąć na przyszłe decyzje projektowe i planistyczne, co pozwoli na realizację większej ilości punktów.

WELL w Polsce i na świecie

Warto wspomnieć, że w niedługim czasie po wejściu na rynek certyfikacji systemu WELL do certyfikacji przystąpiło wiele obiektów z całego świata. Okazało się, że dla wielu inwestorów czy deweloperów tematyka komfortu, dobrostanu człowieka i umieszczenie go w centrum uwagi okazały się bardzo interesujące. Aktualnie w systemie WELL zrealizowano już wiele projektów na całym świecie, a ta liczba stale rośnie, często w połączeniu z wspomnianymi wcześniej systemem certyfikacji LEED czy BREEAM.

Certyfikat WELL także w Polsce nie jest już czymś niszowym i nowym, rozwija się w dość szybkim tempie. Znak WELL staje się coraz bardziej rozpoznawalny i kojarzony z nowoczesnym podejściem do realizacji obiektów. Na naszym rodzimym rynku pierwsze, końcowe certyfikaty WELL zaczęły się pojawiać od 2018 roku. Od tamtej pory zainteresowanie systemem WELL nie słabnie i widzimy coraz więcej obiektów mogących pochwalić się tą odznaką, wyznaczając tym samym nowe trendy i dobre praktyki w planowaniu komfortowych przestrzeni.

System certyfikacji WELL – korzyści dla użytkowników i inwestorów

Wdrożenie wytycznych WELL przynosi istotne i znaczące korzyści – przede wszystkim przestrzenie objęte certyfikacją podnoszą poziom satysfakcji użytkowników, zwiększają ich poczucie bezpieczeństwa. W oczywisty i naturalny sposób przekłada się to na: koncentrację, produktywność oraz efektywne wykonywanie swoich obowiązków w przypadku chociażby biur czy obiektów użyteczności publicznej. Przyjazne przestrzenie pozbawione barier i niedogodności sprzyjają koncentracji na realizowanych zadaniach, a pracownicy chętniej wracają do komfortowych miejsc pracy. Między innymi dlatego w ostatnich latach obserwuje się znaczny wzrost zainteresowania tym typem certyfikacji, zarówno na rynkach światowych jak i na rynku rodzinnym.

Literatura:

1. The WELL Building Standard version 2 (WELL v2)
2. www.wellcertified.com