Farby elewacyjne – rodzaje i dobór produktów fasadowych

Farby elewacyjne – rodzaje i właściwości

Mimo zmieniających się trendów i coraz bogatszej oferty materiałów elewacyjnych, takich jak drewno, klinkier, okładziny kamienne, szkło, metal czy kompozyty, farby elewacyjne stosowane natynkowo to wciąż jeden z najpopularniejszych sposobów wykańczania elewacji nowych budynków, a także odnawiania już istniejących. Dostępne na rynku produkty malarskie przeznaczone do zastosowań zewnętrznych różnią się pod względem zastosowanego w nich spoiwa, a przez to również właściwości i osiąganego efektu.

Wśród najczęściej oferowanych rodzajów farb fasadowych można wyróżnić:

• farby akrylowe,
• farby silikonowe,
• farby silikatowe,
• farby mineralne,
• farby elastomerowe.

Farby elewacyjne akrylowe

Spoiwo tego rodzaju farb stanowi żywica akrylowa. Dzięki temu tworzą one elastyczną, ciągliwą powłokę ochronną, która znacząco ogranicza podatność na zabrudzenia oraz ułatwia czyszczenie powierzchni.  Farby elewacyjne akrylowe cechują się wysoką nasiąkliwością i bardzo dobrą przyczepnością do podłoży, co zmniejsza ryzyko osypywania się powłoki (tzw. kredowanie) w kolejnych latach eksploatacji. Do właściwości ograniczających możliwość ich zastosowania należy przede wszystkim niska paroprzepuszczalność pary wodnej (z tego powodu nie są aplikowane na elewacje z ociepleniem z wełny mineralnej), co wpływa na krótszą trwałość powłoki. Farby akrylowe cieszą się znaczną popularnością nie tylko ze względu na ich właściwości, lecz także bogatą ofertę kolorystyczną, ułatwiającą dopasowanie do estetyki budynku i realizację założeń estetycznych.

Typowe zastosowania to elewacje betonowe, wykonane z cegieł ceramicznych, a także tynkowane (cementowych, cementowo-wapiennych). W przypadku zastosowania na powierzchnie silikatowe czy wapienne konieczne jest wcześniejsze zagruntowanie podłoża.

Farby elewacyjne silikonowe

Spoiwem są w tym wypadku żywice silikonowe (krzemoorganiczne). Powłoki silikonowe są hydrofobowe – silnie odpychają wodę (dają efekt perlenia kropel wody) i brud – przez co często producenci określają je jako samoczyszczące. Oprócz wykazywanej niepodatności na zabrudzenia silikonowe farby elewacyjne są też odporne na trudne warunki atmosferyczne (promieniowanie UV, mróz), jak również korozję biologiczną (grzyby, glony). Tworzona powłoka cechuje się umiarkowaną, nieco niższą niż w przypadku farb akrylowych elastycznością. W przeciwieństwie do nich farby silikatowe mają dobrą paroprzepuszczalność – tworzą powłokę o mikroporowatej strukturze, która umożliwia swobodną dyfuzję pary wodnej i CO₂, co pozwala ścianom „oddychać”. Podobnie jak powłoki akrylowe są dostępne w szerokiej palecie barw i pozwalają uzyskać na fasadach nawet intensywne, żywe kolory. Mają umiarkowaną elastyczność (nieco niższą niż typowe akrylowe), ale zapewniają bardzo dobrą trwałość i żywe kolory (choć te mogą z czasem tracić na intensywności).

Silikonowe farby elewacyjne wykazują dobrą przyczepność do podłoża, mogą więc być z powodzeniem stosowane na: tynki cementowe, cementowo-wapienne i silikatowe, powierzchnie betonowe oraz ceramiczne. W przypadku aplikacji na stare czy chłonne podłoża konieczne jest uprzednie zagruntowanie powierzchni.

Farby elewacyjne silikatowe

Spoiwo stanowi w nich krzemian potasu, stąd powłoki te określa się również jako farby krzemianowe. Silikatowe farby elewacyjne uznawane są za wysoce trwałe i odporne na oddziaływanie czynników zewnętrznych. Uzyskują doskonałą przyczepność do podłoży mineralnych dzięki zachodzącemu procesowi krzemiankowania (silifikacji). Do ich istotnych właściwości należy też zaliczyć wysoką przepuszczalność pary wodnej i CO₂, a także wysokie pH, dzięki czemu są odporne na porastanie glonów oraz pleśnie. Na ograniczenia w ich zastosowaniu wpływa m.in. stosunkowo uboga paleta dostępnych barw (alkaiczny charakter farb krzemianowych wyklucza wykorzystanie niektórych barwników), choć należy wskazać, że kolory powłok silikatowych stosunkowo długo utrzymują trwałość.

Ze względu na proces krzemiankowania silikatowe farby elewacyjne stosuje się wyłącznie na podłoża mineralne: tynki cementowe i cementowo-wapienne, beton czy cegły ceramiczne. Nie można ich nakładać na podłoża uprzednio pomalowane farbami organicznymi czy na gips. Prawidłowy przebieg procesu silifikacji uzależniony jest też od występowania odpowiednich warunków zewnętrznych podczas aplikacji – zwłaszcza pod względem temperatury (powyżej 10°C) oraz wilgotności względnej (poniżej 70%).

Farby elewacyjne cementowe i wapienne

Do farb mineralnych oprócz wskazanych wyżej silikatowych należą również farby cementowe i wapienne. Są to suche mieszanki lub pasty malarskie ze spoiwem mineralnym – najczęściej białym cementem portlandzkim lub wapnem gaszonym (czasem w połączeniu z dodatkiem środków polimerowych poprawiających przyczepność). Farby elewacyjne cementowe tworzą twarde, mocne powłoki odporne na alkaliczny odczyn i warunki atmosferyczne, ale mają większą nasiąkliwość i mogą tracić kolor w wyniku korozji spoiwa. Farby elewacyjne wapienne odznaczają się dużą paroprzepuszczalnością i naturalnym wyglądem, ale są bardzo nasiąkliwe i ograniczone kolorystycznie. Farby mineralne znajdują zastosowanie zwłaszcza przy renowacji i konserwacji obiektów zabytkowych, gdzie wymagana jest zgodność z historycznymi materiałami. Przed malowaniem tą grupą farb zaleca się zwilżać podłoże wodą (żeby uniknąć zbyt szybkiego wysychania). Powłoka wykończona mineralną farbą szybko ciemnieje po deszczu i stopniowo bieleje przy wysychaniu – ten efekt jest naturalny dla wapiennych wykończeń. Ze względu na możliwe wykwity soli i krzemianów, malowanie farbami mineralnymi wymaga doświadczenia. Najczęściej nakłada się je na tradycyjne tynki cementowo-wapienne, surowy beton czy kamień w rejonach o niskim zanieczyszczeniu powietrza.

Farby elewacyjne elastomerowe

Elastomerowe farby fasadowe to zaawansowane mieszanki zawierające polimery elastomerowe (np. kauczuk syntetyczny, żywice hybrydowe), dobierane tak, by uzyskać ekstremalną elastyczność powłoki – najważniejszą właściwość tego rodzaju farb. Dzięki niej utworzona powłoka jest odporna na ruchy konstrukcyjne ścian, może się bowiem rozciągać i powracać do pierwotnego kształtu bez pękania. Farby elastomerowe wykazują również zdolność mostkowania mikropęknięć w tynku. Ponadto wyróżniają się  wysoką odpornością na warunki atmosferyczne: intensywne promieniowanie UV, skrajne temperatury oraz wilgoć. Dzięki tym właściwościom ograniczają wnikanie wilgoci i rozwój mikroorganizmów.

Farby elastomerowe stosuje się na fasadach budynków narażonych na zwiększone ruchy podłoża i osiadanie, co pozwala ograniczyć ryzyko powstawania rys i pęknięć. W zależności od składu wyróżnia się farby akrylowe-elastomerowe (cechujące się dużą przyczepnością, odpornością na promieniowanie UV i wodoodpornością) oraz silikonowe-elastomerowe (wykazujące wysoką hydrofobowość i odporność na wilgoć).

Specjalistyczne farby fasadowe

Na rynku dostępne są również farby elewacyjne o specjalnych właściwościach: fotokatalityczne (zawierające dwutlenek tytanu TiO₂) oraz termoizolacyjne (refleksyjne). Farby fotokatalityczne pod wpływem promieniowania UV rozkładają zanieczyszczenia atmosferyczne (tlenki azotu, lotne związki organiczne) i zabrudzenia organiczne do CO₂ i H₂O. Powłoka ma zdolność do samooczyszczania – zabrudzenia rozkładają się i spływają wraz z deszczem. Tego rodzaju farby fasadowe są zalecane do elewacji budynków położonych na terenach wysoko zurbanizowanych, aby poprawić czystość powietrza i ułatwić utrzymanie fasady w czystości. Z kolei farby termoizolacyjne zawierają mikrosfery ceramiczne lub pigmenty odbijające promieniowanie słoneczne. Ich zadaniem jest redukcja nagrzewania się ściany od słońca – dzięki czemu wspomagają ograniczenie temperatury powierzchni w okresach o intensywnym nasłonecznieniu. Trzeba jednak pamiętać, że efekt izolacyjny jest ograniczony, produkty tego rodzaju nie mogą więc zastąpić tradycyjnej izolacji cieplnej.

Dobór farb elewacyjnych

Podczas wyboru farb elewacyjnych warto zwrócić uwagę na ich następujące aspekty:

• paroprzepuszczalność – to kluczowa cecha farb fasadowych, umożliwiająca ścianom „oddychanie”, a tym samym regulację poziomu wilgoci. Zastosowanie produktów o wysokiej paroprzepuszczalności pozwala odparować nadmiarowi wilgoci, co minimalizuje ryzyko powstawania pleśni i grzybów. Farby o najwyższej paroprzepuszczalności (współczynnik S_d = 0,11-0,02 m) to farby mineralne (silikatowe, silikonowe, silikatowo-silikonowe);
• odporność na zabrudzenia – nowoczesne farby fasadowe posiadają właściwości hydrofobowe i antystatyczne, które utrudniają osadzanie się brudu i kurzu na powierzchni ścian. Pod tym względem wyróżniają się tu farby silikonowe, o właściwościach hydrofobowych, ułatwiających zmywanie większości zanieczyszczeń podczas opadów deszczu, co znacząco wpływa na utrzymanie wysokiej estetyki elewacji. Z produktów specjalistycznych warto pod tym względem wskazać farby fotokatalityczne – mające zdolność oczyszczania powietrza w pobliżu elewacji, a także rozkładania zanieczyszczeń (zwłaszcza o charakterze miejskim);
• odporność na czynniki biologiczne – niepodatność na porastanie biologiczne to kolejny istotny aspekt wpływający na estetykę i trwałość powłok elewacyjnych. Do lokalizacji sprzyjających rozwojowi glonów, mchu i grzybów, takich jak sąsiedztwo zbiorników wodnych czy lasów, szczególnie poleca się farby silikatowe, które dzięki wysokiej alkaliczności są odporne na porastanie. Nowoczesne farby fasadowe często zawierają specjalne substancje biobójcze, chroniące powierzchnię ścian przed oddziaływaniem czynników biologicznych;
• odporność na promieniowanie UV i warunki atmosferyczne – podczas doboru farb elewacyjnych warto zwrócić również uwagę na ich trwałość oraz odporność na wpływ trudnych warunków pogodowych – wysokich i niskich temperatur, intensywnych opadów deszczu czy ekspozycji na słońce. Odporność na intensywne promieniowanie UV jest szczególnie ważne przy zastosowaniu farb o intensywnych kolorach, zapobiega bowiem ich blaknięciu i wpływa na trwałość wyglądu elewacji.

Przygotowanie podłoża do malowania

Przed nałożeniem farby fasadowej należy odpowiednio przygotować powierzchnię aplikacyjną. Przede wszystkim należy zapewnić stabilność podłoża – w przypadku odnawianych elewacji usunąć stare odspajające się powłoki, naprawić drobne ubytki czy pęknięcia. Powierzchnia powinna być też oczyszczona z wszelkiego rodzaju zabrudzeń, takich jak kurz, pył, brud czy zatłuszczenia. Należy również usunąć wszelkie wykwity solne czy ogniska korozji biologicznej. Niekiedy do oczyszczenia elewacji wystarczy użycie myjki ciśnieniowej, w przypadku bardziej trwałych zabrudzeń, a także występowania porostów, mchów, pleśni czy grzybów, przydatne będą specjalistyczne środki, a w razie konieczności usunięcia starych powłok malarskich czy usunięcia warstw tynkarskich – piaskowanie. Odpowiednio przygotowane podłoże powinno być czyste, suche i trwałe, tak aby zapewnić odpowiednią przyczepność produktom malarskim. Po oczyszczeniu elewacji konieczne będzie – zwłaszcza w przypadku podłoży o wysokiej chłonności – również zagruntowanie całej powierzchni. Ułatwi to prowadzenie prac malarskich, a także zapewni trwały i pożądany efekt. Gruntowanie pozwala bowiem wyrównać chłonność i wzmocnić strukturę podłoża, co zwiększy przyczepność produktu. To z kolei pozwoli na osiągnięcie jednolitego koloru (bez plam, zacieków, przebarwień), zmniejszy ryzyko wystąpienia korozji biologicznej, a także wpłynie na trwałość powłoki i zastosowanego koloru.