Dom energooszczędny, czyli jaki? Nowy standard energetyczny EU 30 dla domów jednorodzinnych

Nowy standard energetyczny EU 30 – jaki powinien być dom energooszczędny?

Opracowanie standardu energetycznego EU 30 to wspólna inicjatywa przedstawicieli branży efektywności energetycznej budynków ogłoszona podczas październikowego Kongresu Trendy 2025. Jej głównym celem jest stworzenie spójnego i realistycznego standardu energetycznego dla domów jednorodzinnych w Polsce o bardzo niskim zużyciu energii użytkowej na ogrzewanie – maksymalnie na poziomie 30 kWh/m² rocznie, zgodnego z przyszłymi wymogami dyrektywy EPBD. Określone w standardzie wytyczne mają zatem w jasny sposób wskazywać, jak zbudować dom energooszczędny, który przyniesie inwestorom realne korzyści ekonomiczne, a także spełni obecne i przyszłe wymagania środowiskowe systematycznie wprowadzane w ramach polityki klimatycznej UE.

Unijne standardy budynków energooszczędnych – nZEB i ZEB

Zarówno tzw. ZEB (Zero Emission Building), jak i nZEB (nearly Zero-Energy Building) to unijne standardy energooszczędności budynków. Zgodnie z wymogami UE od 2020 r. wszystkie nowe budynki muszą spełniać wymagania nZEB, czyli być budynkami o niemal zerowym zużyciu energii (zob. dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (UE/31/2010); zmieniona w 2018 r.). Charakteryzują się one przede wszystkim bardzo niskim zapotrzebowaniem energetycznym, w znacznym stopniu zaspokajanym przez OZE.

Kolejnym krokiem w realizacji unijnej polityki klimatycznej jest wprowadzenie standardu ZEB, który od 2028 r. obejmie wszystkie nowe budynki mieszkalne i niemieszkalne należące do instytucji publicznych, a już dwa lata później – od 203o r. – również pozostałe nowo wznoszone obiekty, w tym domy jednorodzinne (zob. dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (UE/2024/1275)). Zgodnie z wymaganiami ZEB budynki nie będą mogły na miejscu emitować dwutlenku węgla z paliw kopalnych, a ponadto powinny cechować się bardzo wysoką efektywnością energetyczną. Wprowadzenie standardu budynku bezemisyjnego poza aspektami środowiskowymi – przede wszystkim ograniczeniem emisji CO₂ – przyczyni się do upowszechnienia instalacji opartych na OZE wraz z magazynowaniem energii w miejscu jej wytworzenia, co podniesie poziom bezpieczeństwa energetycznego. Co istotne, polityka klimatyczna UE przewiduje również stopniową modernizację starych budynków po 2030 r., tak aby spełniały kryteria budynków ZEB.

Standard EU 30 a wymagania unijne

Opracowywane wytyczne EU 30 będą w pełni zgodne z obowiązującym od 2030 r. unijnym standardem budynku zeroemisyjnego (bezemisyjnego, ZEB), zasadami taksonomii zrównoważonego finansowania i wynikającymi z nich kryteriami środowiskowymi DNSH (Do No Significant Harm). Będą również spełniały wymogi dotacyjne takich rządowych programów wsparcia, jak „Moje Ciepło” czy „Mój Prąd”.

Jak podkreśla Paweł Lachman, koordynator POBE i jeden z inicjatorów projektu: EU 30 to standard przygotowany przez branżę – dla branży. Wyprzedza unijne wymagania i pozwala inwestorom budować domy, które będą komfortowe, tanie w eksploatacji i gotowe na przyszłość – bez ryzyka kosztownej termomodernizacji po 2030 roku.

Dom energooszczędny zrealizowany według standardu EU 30 przyniesie istotne korzyści jego użytkownikom, takie jak: wysoki komfort użytkowy, niskie i przewidywalne koszty eksploatacji, a także utrzymująca się przez wiele lat wysoka wartość nieruchomości. Zdaniem podmiotów zaangażowanych w realizację projektu wprowadzenie takiego standardu przysłuży się również rozwojowi zeroemisyjnego budownictwa jednorodzinnego i energetyki prosumenckiej w Polsce.

Wytyczne dla standardu EU 30 – praktyczne narzędzie nie tylko dla branży

Nowy standard energetyczny EU 30 zostanie opracowany w postaci poradnika branżowego, zwierającego nie tylko konkretne wytyczne, lecz także przykłady, jak w praktyce wykorzystywać i łączyć dostępne rozwiązania techniczne, aby za przystępną cenę budować nowoczesne domy energooszczędne. Realizacja wytycznych standardu może być również sposobem na optymalizację nakładów inwestycyjnych przy zachowaniu bardzo dobrych efektów środowiskowych i ekonomicznych. Według szacunków organizacji zaangażowanych w projekt, realizacja budynku w standardzie EU 30 może bowiem przynieść znaczące oszczędności rocznych kosztów ogrzewania pomieszczeń – nawet na poziomie 50-60% − w stosunku do nowych budynków, które są obecnie wznoszone w standardzie WT 2021 i mają wentylację grawitacyjną (zob. rys. 1).

Zgodnie z założeniami inicjatorów opracowania standardu EU 30 może on stać się przydatnym narzędziem nie tylko dla projektantów czy architektów, ale również dla inwestorów, rzeczoznawców budowlanych czy podmiotów zobowiązanych do przestrzegania zasad taksonomii zrównoważonego finansowania, jak banki i agencje ubezpieczeniowe. Może mieć również istotny wpływ na kształtowanie praktyki budowlanej, a nawet regulacji prawnych, choćby przyszłe zmiany w metodologii świadectw charakterystyki energetycznej budynków.

Dom energooszczędny zgodny z EU 30 – sprawdzone rozwiązania i standardy przyszłości

Zgodnie z założeniami nowy standard energetyczny EU 30 ma łączyć sprawdzone polskie wzorce wynikające z wprowadzonego przez  NFOŚiGW już ponad 10 lat temu standardu NF40 z aktualnym stanem wiedzy technicznej oraz wymogami technologicznymi i klimatycznymi UE, które będą wprowadzane w najbliższych latach. W zakresie rozwiązań technicznych uwzględni między innymi: test szczelności powietrznej budynku, wentylację mechaniczną z odzyskiem ciepła, zastosowanie pompy ciepła, instalacji fotowoltaicznej i magazynu energii oraz systemu zarządzania energią, a także gotowość budynku do ładowania samochodów elektrycznych. Dom energooszczędny zrealizowany w standardzie EU 30 będzie więc w pełni gotowy na taryfy dynamiczne. Wymogi EU 30 będą również spójne z mającym obowiązywać od 2030 r. unijnym standardem ZEB, a także zgodne z zasadami taksonomii zrównoważonego finansowania oraz kryteriami środowiskowymi DNSH.

Założenia EU 30 mogą również znacznie ułatwić inwestorom, projektantom i instytucjom finansowym stosowanie wymogów nowej dyrektywy EPBD – co ważne, w sposób prosty, mierzalny i dostosowany do polskich warunków klimatycznych i ekonomicznych. Jak wskazuje Paweł Lachman: Szacujemy, że w ostatnich pięciu latach w Polsce wybudowano ponad 200 tysięcy domów jednorodzinnych, które będą musiały przejść termomodernizację po 2030 roku, aby spełnić unijne wymogi efektywności energetycznej. Właśnie dlatego opracowanie standardu EU 30 ma tak duże znaczenie praktyczne – daje inwestorom gotowy wzorzec budynku, który już dziś spełnia przyszłe wymagania unijne.

Kiedy nowy standard energetyczny EU 30?

Prezentację wyników prac nad opracowaniem wymogów EU 30 zaplanowano na luty 2026 r. Wówczas, podczas targów BUDMA w Poznaniu, uczestnicy projektu mają przedstawić gotowy standard EU 30 oraz opublikować szczegółowe wytyczne. Wcześniej będą się odbywać konsultacje branżowe.

Projekt jest realizowany przez specjalistów z Krajowej Agencji Poszanowania Energii (KAPE), przy wsparciu partnerów strategicznych – Leroy Merlin Polska oraz Credit Agricole Bank Polska, a także kilku organizacji branżowych, które są sygnatariuszami POBE:

• Stowarzyszenia Energooszczędne Domy Gotowe (SEDG),
• Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT PC),
• Polskiego Związku Producentów i Przetwórców Izolacji Poliuretanowych PUR i PIR (SIPUR),
• Polskiego Stowarzyszenia Producentów Styropianu (PSPS),
• Polskiej Korporacji Techniki Sanitarnej, Grzewczej, Gazowej i Klimatyzacji (SGGiK).

Partnerzy projektu zapraszają wszystkie zainteresowane organizacje branżowe do wzięcia udziału w konsultacjach wytycznych do standardu EU 30.

Oprac. redakcji na podstawie materiałów: POBE, KAPE, Fundacja Instytut Trendów, www.eur-lex.europa.eu; PORT PC